دکتر عاملی: یکی از دغدغه‌های رهبر شهید، یکپارچگی علوم و ضرورت همکاری حوزه‌های مختلف دانش با یکدیگر بود

تأکید بر کارآمدسازی علوم انسانی و اجتماعی و ضرورت توسعه پژوهش‌های بلندمدت مسئله‌محور
نشست مشترک شورای تحول و ارتقای علوم انسانی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، پنجم آبان‌ماه ۱۴۰۵، با تأکید بر ضرورت کارآمدسازی علوم انسانی و اجتماعی، توسعه فناوری‌های نرم و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی برای حل مسائل اساسی کشور برگزار شد. دکتر سیدمحمدرضا امیری طهرانی، رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، نیز در این نشست حضور داشت.

در این نشست، دکتر سعیدرضا عاملی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، با اشاره به ضرورت تقویت پیوند علوم انسانی و اجتماعی با مسائل پیشرفت کشور، بر لزوم توسعه زیرساخت‌های نوآوری، گسترش فعالیت‌های میان‌رشته‌ای و تبدیل ظرفیت‌های علمی این حوزه به راهکارهای عملی تأکید کرد.
عاملی: علوم انسانی باید در حل مسائل اساسی کشور نقش‌آفرین باشد
عاملی با اشاره به دغدغه‌های رهبر شهید درباره وضعیت علوم انسانی، یکپارچگی علوم و ضرورت همکاری حوزه‌های مختلف دانش را از موضوعات مهم این حوزه دانست. وی همچنین از تهیه مجموعه‌ای در حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ صفحه درباره دیدگاه‌های ایشان در حوزه‌های علوم انسانی، علوم اجتماعی و هنر خبر داد.

رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با تأکید بر ضرورت توجه به مسائل بومی و آینده شغلی فارغ‌التحصیلان علوم انسانی اظهار کرد: برای کارآمدسازی این علوم، باید محور اصلی فعالیت‌ها را پیشرفت کشور قرار داد و ظرفیت‌های علمی را در مسیر پاسخ‌گویی به مسائل جامعه به کار گرفت.
وی سرمایه اجتماعی را یکی از موضوعات اساسی کشور برشمرد و با اشاره به اهمیت احساس تعلق، عضویت و مشارکت مردم در سرنوشت اجتماعی خود، بر ضرورت پرداختن علوم انسانی و اجتماعی به این موضوع تأکید کرد.
عاملی عدالت را از دیگر محورهای مهم فعالیت‌های میان‌رشته‌ای دانست و اظهار کرد: می‌توان عدالت را از منظر الهیاتی و فلسفی بررسی کرد و در ادامه، با بهره‌گیری از فناوری و هوش مصنوعی، الگوریتم‌هایی طراحی کرد که با استفاده از ظرفیت‌های میان‌رشته‌ای، به نظام‌مند شدن فرایندهای مرتبط با اجرای عدالت کمک کنند.
وی همچنین تقویت هویت ملی و مدیریت تغییرات و تحولات اجتماعی را از موضوعات مهم علوم انسانی و اجتماعی دانست و با اشاره به افزایش اقبال مردم به هویت ملی و نمادهایی مانند پرچم در جریان جنگ، بر اهمیت مطالعه علمی این تحولات تأکید کرد.

رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با اشاره به ظرفیت رشته‌هایی مانند جامعه‌شناسی، علوم سیاسی، اقتصاد اجتماعی، جمعیت‌شناسی، ارتباطات، رسانه، مطالعات فرهنگی، مددکاری اجتماعی، مطالعات خانواده، مطالعات شهری و منطقه‌ای و روش‌شناسی علوم اجتماعی اظهار کرد: همه این رشته‌ها می‌توانند دستاوردهایی در حوزه فناوری داشته باشند.
وی با بیان اینکه فناوری را می‌توان مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از فرایندهای هدفمند دانست که به محصول یا خروجی مشخصی منتهی می‌شوند، افزود: در علوم انسانی و اجتماعی نیز امکان تعریف و توسعه فناوری وجود دارد. باید کمک کنیم علوم انسانی، به‌عنوان ظرفیتی ملی، بتواند برای مسائل نظام حکمرانی راهکار ارائه دهد و در حل مشکلات کشور نقش مؤثری ایفا کند.

مخبردزفولی: ۱۰ مطالعه کوهورت در علوم انسانی و اجتماعی برای بررسی مسائل اساسی کشور طراحی شود
دکتر محمدرضا مخبردزفولی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، نیز در این نشست بر ضرورت جهت‌دهی ظرفیت‌های علمی و پژوهشی کشور به حل مسائل بنیادین اجتماعی تأکید کرد و خواستار سرمایه‌گذاری هدفمند در پژوهش‌های بلندمدت علوم انسانی شد.

مخبردزفولی با اشاره به تجربه مطالعات بلندمدت در علوم پزشکی اظهار کرد: در این حوزه، مطالعاتی با عنوان «کوهورت» انجام می‌شود که طی آنها وضعیت بیماری‌ها و عوامل مؤثر بر سلامت گروه‌های جمعیتی در دوره‌های طولانی، گاه تا ۲۰ سال، بررسی می‌شود. این مطالعات به شناسایی روند تغییرات، عوامل خطر و زمینه‌های بروز بیماری‌ها کمک می‌کنند.
رئیس فرهنگستان علوم با بیان اینکه می‌توان از این الگو در علوم انسانی و اجتماعی نیز بهره گرفت، تصریح کرد: مسائل اجتماعی را باید در دوره‌های بلندمدت بررسی کرد تا روند شکل‌گیری و گسترش آنها و عوامل مؤثر بر این فرایندها بهتر شناخته شوند.
وی افزود: علوم انسانی علاوه بر پرداختن به مباحث بنیادی مانند هستی‌شناسی، جهان‌بینی و مبانی معرفتی، باید مسائل حکمرانی و اداره جامعه را نیز بررسی کند و برای حل مشکلات واقعی کشور راهکار ارائه دهد.
مخبردزفولی با اشاره به نشست‌های بررسی آسیب‌های اجتماعی با حضور رهبر معظم انقلاب گفت: پیش از همه‌گیری کرونا، حدود شش یا هفت جلسه با حضور رؤسای قوا، وزیران و مسئولان مرتبط برگزار شد که در آنها پنج مسئله مهم اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. موضوع ازدواج و طلاق از جمله محورهای این جلسات بود که همچنان از مسائل جدی کشور به شمار می‌رود.
وی همچنین کاهش تعداد موالید و پایین بودن نرخ باروری نسبت به سطح جانشینی را از موضوعات مهم مرتبط با آینده جمعیت کشور دانست و تأکید کرد که مسائل جمعیتی با آینده و قدرت ملی ارتباط دارند و می‌توانند بر برنامه‌های علمی، اقتصادی و توسعه‌ای کشور تأثیر بگذارند.

رئیس فرهنگستان علوم، اعتیاد و سایر آسیب‌های اجتماعی را نیز از موضوعاتی دانست که بررسی آنها به رویکردهای علمی و بلندمدت نیاز دارد و تصریح کرد که مواجهه با این مسائل صرفاً با اقدامات مقطعی امکان‌پذیر نیست.
وی در ادامه پیشنهاد کرد: ۱۰ مطالعه کوهورت جدی در حوزه علوم انسانی و اجتماعی، با محوریت مسائل اساسی کشور، طراحی شود. به گفته وی، این مطالعات باید با مشارکت متخصصان علوم انسانی و در قالب برنامه‌هایی بلندمدت اجرا شوند تا امکان شناخت دقیق روندهای اجتماعی و ارائه راهکارهای مؤثر فراهم شود.
مخبردزفولی همچنین بر تشکیل خوشه‌های نخبگانی متشکل از استادان، پژوهشگران و فارغ‌التحصیلان توانمند دانشگاه‌ها تأکید کرد و پیشنهاد داد هر مجموعه، بررسی یک مسئله مشخص را بر عهده بگیرد. وی شورای تحول و ارتقای علوم انسانی را دارای ظرفیت لازم برای طراحی علمی این برنامه‌ها دانست و بر نقش معاونت علمی در تأمین منابع و حمایت هدفمند از اجرای آنها تأکید کرد.
رئیس فرهنگستان علوم در پایان خاطرنشان کرد که آغاز به‌موقع مطالعات علمی درباره مسائل اجتماعی اهمیت زیادی دارد و سرمایه‌گذاری در شناخت ریشه‌های این مسائل می‌تواند از شکل‌گیری مشکلات پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر در آینده جلوگیری کند. وی همچنین تأکید کرد که ارزش دستاوردهای علوم انسانی را نباید صرفاً با معیارهای درآمد اقتصادی مستقیم و کوتاه‌مدت سنجید، بلکه آثار آنها بر آینده جامعه، پایداری خانواده و پیشرفت کشور نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

امضای تفاهم‌نامه برای توسعه زیست‌بوم فناوری‌های نرم و علوم انسانی
در بخش دیگری از این نشست، تفاهم‌نامه همکاری میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، با هدف توسعه زیست‌بوم فناوری‌های نرم، علوم انسانی و اجتماعی و صنایع فرهنگی و خلاق، به امضا رسید.
این تفاهم‌نامه با حضور دکتر حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، و دکتر سعیدرضا عاملی، رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، منعقد شد.
گسترش همکاری‌های علمی، پژوهشی، اجرایی و سیاست‌گذاری، حمایت از توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، تقویت زیرساخت‌های نوآوری، تجاری‌سازی دستاوردهای علمی و حمایت از پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور، از محورهای این تفاهم‌نامه است.

گزارش کامل نشست در خبرگزاری  ایرنا